بازاندیشی در تاریخنگاری فلسفه اسلامی
با همکاری پژوهشکده فلسفه تحلیلی، پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM)
مناسب چه کسانی است؟
- • دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، کلام و علوم انسانی
- • علاقهمندان به تاریخ اندیشه و اندیشه اسلامی
- • پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی فلسفه و کلام اسلامی
چرا بازاندیشی در تاریخنگاری فلسفه اسلامی؟
تاریخنگاری فلسفه اسلامی تنها بازخوانی منفعلانه متون گذشته نیست، بلکه مواجههای انتقادی، روششناختی و سنجشگرانه با سیر تحول اندیشهها در بستر تاریخی و اجتماعی آنهاست. در نگاهی رایج، تاریخ فلسفه اسلامی غالباً به مثابه روایتی خطی و ضروری انگاشته میشود؛ روایتی که گویی ناگزیر از کندی آغاز میگردد، با فارابی و ابنسینا قوام مییابد، در اندیشههای ابنرشد و سهروردی ابعاد تازهای پیدا میکند، در حکمت متعالیه ملاصدرا به کمال میرسد و پس از آن، تنها به عصر شارحان محدود میشود.
اما آیا این روایتِ تکخطی، یگانه تصویر ممکن از سنت عقلانی ماست؟ ششمین مدرسه تابستانی «انعکاس» بر آن است تا با عبور از این نگاه کلیشهای، خودِ «تاریخنگاری فلسفه اسلامی» را به عنوان یک مسئله و موضوع پژوهش مستقل در کانون توجه قرار دهد. ما در این مدرسه در پی آنیم که ببینیم پرسش از این کلانروایتها و بازاندیشی در شیوههای تاریخنگاری، چه بصیرتهای تازهای برای فهم انتقادی و پویای فلسفه اسلامی به همراه خواهد داشت. این رویداد با هدف گشودن همین افقهای نو در مواجهه با تراث فلسفی، امسال با همراهی برجستهترین اساتید و پژوهشگران داخلی و بینالمللی برگزار میشود.
بخش فارسی و بخش انگلیسی
مدرسه تابستانی انعکاس امسال در دو بخش مستقل برگزار میشود. بخش اول به زبان فارسی و با همکاری پژوهشکده فلسفه تحلیلی پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM) در محل این پژوهشکده (در تهران) برگزار میشود و به موضوع «بازاندیشی در تاریخنگاری فلسفه اسلامی» اختصاص دارد و به بررسی انتقادی روایتهای رایج از تاریخ فلسفه اسلامی، ژانرها و مکاتب تاریخنگاری، و نسبت فلسفه و تاریخ میپردازد. امکان شرکت همزمان مجازی در این بخش اول نیز وجود دارد.
بخش دوم به زبان انگلیسی و با همکاری دانشگاه اگزتر بهصورت مجازی در پلتفرم زوم برگزار میشود و به این پرسش بنیادین میپردازد که «فلسفه اسلامی» را چگونه باید تعریف کرد؟ آیا فلسفه اسلامی تنها به سنت فلسفه محدود میشود یا کلام، اصول فقه، عرفان و ادب نیز بخشی از سنت اندیشه فلسفی در جهان اسلاماند؟ این بخش با بهرهگیری از تازهترین رویکردهای بینالمللی، مرزهای فلسفه اسلامی را از نو بررسی میکند و امکان گفتوگو درباره روایتهای بدیل از میراث فکری اسلام را فراهم میآورد.
ثبتنام در هر یک از این دو بخش بهصورت مستقل انجام میشود و شرکتکنندگان میتوانند متناسب با علاقه خود، تنها در یکی از بخشها یا در هر دو بخش ثبتنام کنند. محتوای دو بخش به یکدیگر وابسته نیست و هر یک بهعنوان برنامهای مستقل طراحی شده است.
جدول زمانبندی نشستها و سخنرانیها
روز اول: میان فلسفه و تاریخ
تحلیل مرزهای روششناختی میان واکاوی تاریخی و فلسفهورزی، و برهمکنش تحلیلی این دو حوزه.
سید محمدحسن شیرازی
دانشگاه شهید بهشتیمحمدصالح زارعپور
دانشگاه منچستربا تمیز پنج گروه اصلی از رویکردهای پژوهش در میراث فلسفی جهان اسلام، استدلال میشود که درستی هر رویکرد تنها در نسبت با هدف آن سنجیدنی است؛ سپس با نگاهی به پروژه ابنسیناگرایی تحلیلی، بهرهگیری از آمیزه این رویکردها بررسی میشود.
مریم نصر اصفهانی
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیکاوشهای زنانهنگر در تاریخ فلسفه یکدست نیستند و بسته به روش و بستر پژوهشگر، نقشههای متفاوتی از تاریخ فلسفه پدید میآورند؛ از ردیابی مفاهیمی چون عقل، عواطف و بدن تا نقد ساختارشکنانه شاخههای گوناگون فلسفه. این درسگفتار پس از مروری بر این شیوهها، با عینک حساسیت جنسیتی به رساله درباره عشق ابنسینا میپردازد.
مصطفی نجفی
دانشگاه لوسرنتاریخنگاری رایج فلسفه اسلامی همچنان بر مرزبندی میان فلسفه و دیسیپلینهای «غیرفلسفی» چون بیان، کلام و عرفان استوار است. با تکیه بر پژوهش درباره عبدالقاهر جرجانی و فخرالدین رازی، الگویی پیشنهاد میشود که بهجای تعریف پیشینی فلسفه، از رقابت تاریخی «خردگرایی فلسفی» و «خردگرایی زبانی» آغاز میکند و مرز فلسفه را به دادهای تاریخی بدل میسازد.
محمد یارندی
پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM)تلاش برای ربطدادن اندیشه فیلسوفان اسلامی به مباحث معاصر، پرسش زمانپریشی و تحریف تاریخی را پیش میکشد؛ در مقابل، این پرسش مطرح میشود که آیا تاریخ فلسفه صرفاً شکلی از تاریخ اندیشه است یا فلسفه نقشی متمایز در فهم گذشته خود دارد. این سخنرانی از رویکردی دوسویه دفاع میکند.
روز دوم: تاریخ تاریخنگاری فلسفه اسلامی
واکاوی تاریخچه، تحولات و پارادایمهای شکلگیری روایتهای معاصر و مستشرقان از تاریخ فلسفه اسلامی.
حنیف امینبیدختی
دانشگاه بوخومتاریخنگاری فلسفه به زبان فارسی از مواجهه جامعه فلسفی ایران با فلسفه جدید اروپا برخاست. این ارائه دوبخشی، ابتدا سیر شکلگیری این سنت و «روایت مدرسهای» را تحلیل میکند، سپس با تمرکز بر میرداماد او را بنیانگذار مفهوم «فلسفه اسلامی» میداند و نقش علامه طباطبایی و آشتیانی را در تکوین و تاریخنگاری این روایت برجسته میسازد.
رضا پورجوادی
دانشگاه کلنآثار ابنرشد برای قرنها در دسترس حکمای شرق جهان اسلام نبود. این جلسه بررسی میکند که ورود برخی از این آثار به ایران دوره صفوی چه پیامدهایی داشت و چه تأثیری بر متفکران این دوره گذاشت؛ بهطور خاص با نگاهی به کتاب اصول آصفیه اثر ملا رجبعلی تبریزی، تأثیرات ابنرشد بر اندیشه او یکبهیک بررسی میشود.
مهدی گلپرور روزبهانی
دانشگاه امیرکبیربا وجود دیرینگی فلسفه متأخر اسلامی، توجه پژوهشی جدی چندانی به تاریخنگاری آن نشده است. این ارائه چارچوبی برای بررسی رویکردهای متفاوت به نظام فکری ملاصدرا پیشنهاد میدهد و نشان میدهد چگونه اندیشه صدرایی طی سه دوره متوالی -از نادیدهانگاری تا اقبال و سپس رواج و تسلط- بهعنوان پارادایم فلسفه متأخر اسلامی تثبیت شد.
روز سوم: فراروی از تاریخنگاری رسمی فلسفه اسلامی
گشودن افقهای جدید از طریق ورود به مباحث اصول فقه، فلسفه ریاضی و اتمگرایی کلامی متکلمان.
محمود مروارید
پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM)فاطمه مینایی
بنیاد دایرة المعارف اسلامیبنفشه افتخاری
CNRS-ENSاساتید ششمین مدرسه تابستانی
سید محمدحسن شیرازی
دانشگاه شهید بهشتی
محمدصالح زارعپور
دانشگاه منچستر
مریم نصر اصفهانی
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
مصطفی نجفی
دانشگاه لوسرن (سوئیس)
محمد یارندی
پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM)
حنیف امینبیدختی
دانشگاه بوخوم (آلمان)
رضا پورجوادی
دانشگاه کلن (آلمان)
مهدی گلپرور روزبهانی
دانشگاه صنعتی امیرکبیر
محمود مروارید
پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM)
فاطمه مینایی
بنیاد دایرة المعارف اسلامی
بنفشه افتخاری
CNRS-ENS (فرانسه)پوستر رسمی و راههای ارتباطی
برای کسب اطلاعات بیشتر، دریافت جزوه نشستها و پاسخ به سوالات میتوانید با دبیرخانه مدرسه تابستانی در ارتباط باشید.
پیشثبتنام
